Özbekistan Sürdürülebilir Peyzaj Restorasyonu ve Stratejik Fidanlık Rehberi
9 Devlet Orman İşletmesi (Leskhoz), Dünya Bankası destekli RESILAND CA+ (Özbekistan Dayanıklı Peyzaj Restorasyonu Projesi) kapsamında pilot uygulama için seçilen kilit fidanlık merkezleridir. Bu işletmeler, Özbekistan’ın “Yashil Makon” (Yeşil Alan) ulusal stratejisi ve 2030 yılına kadar orman alanlarını 6,1 milyon hektara çıkarma hedefi doğrultusunda modernize edilmektedir,,.
Seçilen fidanlıklar için İsmail Belen tarafından hazırlanan RESILAND CA Fidanlık Çerçevesi (RNF) teknik raporu uyarınca, her bölgenin ekolojik koşullarına (Sınır Aşan Koridorlar) uygun üretim modelleri belirlenmiştir. İşte bu 9 işletmenin bölgesel stratejik rolleri ve üretim odaklarına dair detaylı analiz:
1. Jizzakh Bölgesi (Koridor 3 ve 4)
Seçilen İşletme: Jizzakh Devlet Orman İşletmesi
• Ekolojik Odak: Bu bölge, Tacikistan sınırındaki Zaamin Milli Parkı ve Baxmal ilçelerini kapsayan dağlık ve dağ eteği ekosistemlerini içerir.
• Üretim Stratejisi:
◦ Türler: Yüksek rakımlı alanların erozyon kontrolü ve restorasyonu için öncelikle Ardıç (Juniperus spp.) türlerine odaklanılacaktır,.
◦ İşlev: Zaamin Milli Parkı çevresindeki biyolojik çeşitliliği korumak ve otlatma baskısı altındaki alanları rehabilite etmek temel amaçtır.
◦ Ekonomik Katkı: Bölgedeki bazı işletmelerde tıbbi ve meyve veren bitkilerin (örneğin kuşburnu) yetiştirilmesi planlanmaktadır.
2. Kashkadarya Bölgesi (Koridor 2)
Seçilen İşletmeler: Shahrisabz ve Kitab Devlet Orman İşletmeleri
• Ekolojik Odak: Gissar sıradağlarını kapsayan bu bölge, ceviz-meyve ormanları açısından zengin bir genetik rezerv alanıdır,.
• Üretim Stratejisi:
◦ Türler: Ceviz (Juglans regia), Badem ve yerel meyve türlerinin üretimi önceliklidir.
◦ Teknoloji ve İnovasyon: Kitab’daki Makrid Fidanlığı’nda, sulama sistemleri için temiz enerji sağlayan ve yıllık 24.000 dolar tasarruf getiren 40 kW’lık bir güneş enerjisi santrali kurulması gibi “iklim-akıllı” uygulamalar öne çıkmaktadır.
◦ Turizm Entegrasyonu: Kitab Jeolojik Rezervi ve Shahrisabz’ın turistik potansiyeli nedeniyle, bu fidanlıklar doğa tabanlı turizmi (NBT) destekleyen peyzaj bitkileri de üretecektir,.
3. Namangan Bölgesi (Koridor 6)
Seçilen İşletmeler: Namangan ve Urtaorol Devlet Orman İşletmeleri
• Ekolojik Odak: Kırgızistan sınırında yer alan Pop bölgesini ve Fergana Vadisi’nin tarımsal arazilerini kapsar.
• Üretim Stratejisi:
◦ Türler: Rüzgar erozyonunu önlemek için tarım arazileri etrafında koruyucu orman şeritleri (shelterbelts) oluşturacak Kavak (Populus spp.) ve diğer hızlı büyüyen türler üretilecektir,.
◦ Ticari Odak: Sulanabilir arazilerde kereste ve biyokütle üretimi için endüstriyel plantasyonlara (örneğin Paulownia) yönelik fidan üretimi hedeflenmektedir. Ayrıca Namangan bölgesinde odun atıklarından biyo-pelet üretimi planlanmaktadır.
4. Samarkand Bölgesi (Koridor 2)
Seçilen İşletmeler: Samarkand ve Dargom Devlet Orman İşletmeleri
• Ekolojik Odak: Zerafshan Nehri havzası ve nehir kıyısı (Tugai) ormanlarını kapsar,.
• Üretim Stratejisi:
◦ Türler: Kritik derecede tehlike altında olan Tugai ormanlarını restore etmek için tuza ve taban suyuna dayanıklı yerel Kavak (Populus diversifolia), Söğüt ve Tamarix (Ilgın) türleri yetiştirilecektir,.
◦ Koruma: Zerafshan Milli Parkı’nın tampon bölgelerinin ağaçlandırılması ve biyolojik çeşitlilik koridorlarının güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.
5. Surkhandarya Bölgesi (Koridor 1)
Seçilen İşletmeler: Surkhandarya ve Uzun Devlet Orman İşletmeleri
• Ekolojik Odak: Tacikistan sınırındaki Bobotag sıradağlarını içeren bu bölge, kurak ve yarı kurak iklime sahiptir ve Antep fıstığı (Pistachio) için doğal yayılış alanıdır,.
• Üretim Stratejisi:
◦ Türler: Kuraklığa son derece dayanıklı Antep Fıstığı (Pistacia vera) ve Badem (Amygdalus bucharica) ana üretim kalemleri olacaktır,.
◦ Mera Rehabilitasyonu: Bölgede, hayvancılıkla uğraşan topluluklar için yem bitkileriyle mera iyileştirme çalışmaları ve bozulmuş arazilerin restorasyonu (toplam 10.000 hektar) hedeflenmektedir.
Pilot Uygulamanın Genel Hedefleri ve Standartları (RNF Kapsamı)
Seçilen bu 9 fidanlık için RESILAND CA Fidanlık Çerçevesi (RNF) şu standartları zorunlu kılmaktadır,,:
1. Teknoloji ve Altyapı: Su kıtlığına karşı damla sulama sistemleri, yağmur suyu hasadı ve su tutucu hidrojellerin kullanımı,.
2. Kalite Güvencesi: Sadece sertifikalı ve menşei belli tohumların kullanılması; fidanların kuraklığa ve tuzluluğa dayanıklılık testlerinden geçirilmesi,.
3. Sosyo-Ekonomik Katkı: Yerel toplulukların (özellikle kadınlar ve gençler) fidanlık işlerinde istihdam edilmesi ve “Yeşil Ücret” (Green Wager) programı kapsamında gelir elde etmelerinin sağlanması,.
4. Dijital İzleme: Tüm üretim süreçlerinin ve dikim alanlarının, yapay zeka destekli Yashil Makon dijital platformu üzerinden izlenmesi ve şeffaf bir şekilde raporlanması,.
