RESILAND CA+ projesi kapsamında yürütülen fidanlık modernizasyonu ve ağaçlandırma çalışmaları, sadece yerel bir çevre düzenlemesi değil, küresel krizlerden başlayıp Özbekistan’ın can alıcı ekolojik sorunlarına uzanan bir çözüm zincirinin en kritik halkasını oluşturmaktadır. Kaynaklara göre sorunların hiyerarşisi ve projenin sunduğu çözümler şöyledir:
Dünya genelinde ormanlar artık sadece “biyolojik oluşumlar” olarak değil, insan refahı ve güvenliği için stratejik varlıklar olarak görülmektedir. Küresel sorunlar şunlardır:
İklim Değişikliği ve Kriyosferin Erimesi: Küresel ısınma, dağlık bölgelerdeki buzulların erimesine ve su kaynaklarının tehdit altına girmesine neden olmaktadır
RESILAND CA+ projesi kapsamında yürütülen fidanlık modernizasyonu ve ağaçlandırma çalışmaları, sadece yerel bir çevre düzenlemesi değil, küresel krizlerden başlayıp Özbekistan’ın can alıcı ekolojik sorunlarına uzanan bir çözüm zincirinin en kritik halkasını oluşturmaktadır. Kaynaklara göre sorunların hiyerarşisi ve projenin sunduğu çözümler şöyledir:
1. Küresel Ölçekteki Sorunlar
Dünya genelinde ormanlar artık sadece “biyolojik oluşumlar” olarak değil, insan refahı ve güvenliği için stratejik varlıklar olarak görülmektedir. Küresel sorunlar şunlardır:
• İklim Değişikliği ve Kriyosferin Erimesi: Küresel ısınma, dağlık bölgelerdeki buzulların erimesine ve su kaynaklarının tehdit altına girmesine neden olmaktadır.
• Arazi Bozulumu ve Çölleşme: Yanlış arazi kullanımı ve iklim baskısı, verimli toprakların kaybına yol açmaktadır. Birleşmiş Milletler, bu soruna karşı 2027-2036 yıllarını “Ağaçlandırma ve Ormanlaştırma On Yılı” ilan etmiştir.
• Gıda ve Su Güvenliği: Ormansızlaşma, temiz suya erişimi ve gıda güvenliğini doğrudan tehdit etmektedir.
2. Özbekistan Özelindeki Sorunlar
Küresel sorunlar Özbekistan coğrafyasında çok daha sert ve spesifik biçimlerde kendini göstermektedir:
• Aral Gölü Felaketi ve Tuzlanma: Aral Gölü’nün kurumasıyla ortaya çıkan “Aralkum” çölü, bölgeyi tuz fırtınaları ve aşırı toprak tuzlanmasıyla tehdit etmektedir. Bu bölgenin (Orolbo‘yi) rehabilitasyonu ulusal ve uluslararası bir aciliyet taşımaktadır,.
• Kurak ve Yarı Kurak Arazi Yapısı: Ülke topraklarının üçte ikisinden fazlası kurak veya yarı kurak olup, doğal olarak bozulmaya (degradasyon) yatkındır.
• Mevcut Fidanlık Altyapısının Yetersizliği: Özbekistan’ın “Yashil Makon” (Yeşil Alan) girişimi kapsamında yılda 200 milyon fidan dikme hedefi vardır. Ancak mevcut fidanlık sistemi, kısa vadeli ve kampanya bazlı üretim yapan, modern teknolojiden yoksun tesislerden oluşmaktadır. Bu durum, dikilen fidanların hayatta kalma oranlarını düşürmekte ve kaynak israfına yol açmaktadır,,.
3. Biz Neyi Çözüyoruz? (RESILAND CA+ ve Fidanlıkların Rolü)
Bu proje ile fidanlıklar, basit üretim sahaları olmaktan çıkarılıp sorun çözen “stratejik devlet altyapısına” dönüştürülmektedir.
A. Kurumsal ve Stratejik Çözüm:
• Süreklilik: Fidanlıkları geçici proje sahaları olmaktan çıkarıp, Dövlət Orman İşletmeleri (Leshoz) bünyesinde kalıcı ve kurumsal hafızaya sahip merkezlere dönüştürüyoruz,.
• Yasal Güvence: Fidanlık yatırımlarını yeni Anayasa ve hazırlanan “Orman Kanunu Taslağı” ile yasal olarak güvence altına alıyor, çevre korumayı devletin anayasal görevi haline getiren vizyonu operasyonel hale getiriyoruz,.
B. Ekolojik ve Teknik Çözüm:
• Doğru Yere Doğru Tür (Species-Site Matching): Rastgele ağaç dikmek yerine, CBS tabanlı ekolojik sınıflandırma ile her bölgenin toprağına (tuzlu, killi, kumlu) ve iklimine uygun türleri üretiyoruz,.
• İklim Direnci: Aral Gölü havzası için tuza ve kuraklığa dayanıklı (Saksaul vb.) türler üreterek 2,6 milyon hektarlık alanın restorasyonunu mümkün kılıyoruz,.
• Modern Teknoloji: Çıplak köklü üretimden, fidanların tutma oranını artıran ve dikim sezonunu uzatan kaplı (tüplü) fidan üretim sistemlerine geçişi sağlıyoruz.
C. Sosyo-Ekonomik Çözüm:
• Kırsal Kalkınma ve İstihdam: Fidanlıklar sadece ağaç değil; ceviz, badem, meyve ve tıbbi bitkiler üreterek kırsal halka (özellikle kadınlar ve gençler için) “yeşil iş” (green jobs) ve gelir kapısı yaratmaktadır,.
• Gıda Güvenliği: Tarım alanlarının etrafına rüzgar perdeleri (shelterbelts) kurarak rüzgar erozyonunu önlüyor ve tarımsal verimi artırıyoruz.
Özetle: Bu çalışma ile Özbekistan’ın yıllık 200 milyon ağaç hedefini, sadece “dikim yapmak”tan çıkarıp, “yaşayan ve dirençli ekosistemler kurmak” seviyesine taşıyoruz. Fidanlıklar, iklim değişikliğine uyum sağlayan, erozyonu durduran ve halka ekonomik fayda sağlayan “yaşam destek üniteleri” olarak yeniden yapılandırılmaktadır.
